Meritokrasi, Kapitalizm ve Adalet(SOC 529)
| Ders Kodu | Dersin Adı | Yarıyıl | Teori | Uygulama | Lab | Kredisi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SOC 529 | Meritokrasi, Kapitalizm ve Adalet | 1 | 3 | 0 | 0 | 3 | 7.5 |
| Ön Koşul | |
| Derse Kabul Koşulları |
| Dersin Dili | Fransızca |
| Türü | Seçmeli |
| Dersin Düzeyi | Yüksek Lisans |
| Dersi Veren(ler) | Kamil Cem ÖZATALAY cozatalay@gsu.edu.tr (Email) |
| Dersin Yardımcıları | |
| Dersin Amacı | Bu dersin amacı, meritokrasiyi yalnızca bir eğitim ya da başarı ilkesi olarak değil, modern kapitalizmin tarihsel olarak ürettiği bir adalet modeli olarak incelemektir. Ders, meritokrasinin savaş sonrası dönemdeki yükselişini, eğitim sistemleriyle kurduğu ilişkiyi, eşitlik idealiyle yarattığı gerilimleri ve neoliberal dönemde geçirdiği dönüşümü sosyolojik açıdan tartışmayı hedeflemektedir. Ayrıca öğrencilerin, popülizm, otoriterleşme, elitizm karşıtlığı ve toplumsal eşitsizlikler bağlamında meritokrasinin çözülüşünü eleştirel biçimde değerlendirmelerini sağlayacak kavramsal araçlar edinmeleri amaçlanmaktadır. |
| İçerik | Meritokrasi, eğitimin kitleselleştiği İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde kapitalizmin temel adalet ilkesi olmuştur. Liyakat ile iktidar arasında bağ kuran meritokrasiye yönelik ilk eleştiriler, ağırlıklı olarak cumhuriyetçi idealin savunduğu eşitlik ilkesiyle çelişmesi nedeniyle sol çevrelerden gelmiştir. Özellikle okul ile meritokrasi arasındaki ilişkinin sorgulamasına dayanan geniş bir literatür mevcuttur. Ancak meritokrasi, aldığı tüm eleştirilere rağmen varlığını sürdürebilmiştir. Ta ki popülist hareketlerin yükselişiyle giderek daha otoriter bir hâl alan neoliberalizmin son evresine varana dek... Bugün tüm dünyada ve Türkiye'de, elitizim eleştirisiyle paralel olarak meritokrasinin çözülüşüne tanık oluyoruz. Bu derste, meritokrasinin bir adalet modeli olarak ortaya çıkışından çözülüşüne uzanan tarihsel seyri, kapitalizmin tarihsel ve toplumsal dinamikleriyle ilişkisi içinde ele alınacaktır. Ayrıca konuyla ilgili güncel sosyolojik araştırmaların bulguları ışığında meritokrasinin geleceği de tartışma konusu yapılacaktır. |
| Dersin Öğrenme Çıktıları |
Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler: 1. Meritokrasi kavramının tarihsel ortaya çıkışını ve kapitalist toplumlarla ilişkisini açıklayabilecektir. 2. Eğitim sistemleri ile meritokratik adalet anlayışı arasındaki ilişkiyi sosyolojik açıdan tartışabilecektir. 3. Meritokrasiye yönelik klasik ve güncel eleştirileri karşılaştırabilecektir. 4. Neoliberal dönüşüm, popülizm ve otoriterleşme süreçlerinin meritokrasi üzerindeki etkilerini analiz edebilecektir. 5. Eğitim kurumlarının toplumsal eşitsizliklerin yeniden üretimindeki rolünü değerlendirebilecektir. 6. Meritokrasinin günümüzde yaşadığı meşruiyet krizini farklı kuramsal yaklaşımlar çerçevesinde yorumlayabilecektir. 7. Meritokrasi algısının zaman ve mekâna göre nasıl değiştiğini kavrayabilecek; bu değişimleri ölçmek için kullanılan araştırma yöntem ve tekniklerini tanıyabilecektir. |
| Öğretim Yöntemleri |
Dersin ilk iki oturumu, meritokrasi, adalet ve kapitalizm kavramlarının öğretim elemanı tarafından tanıtılıp derinlemesine analiz edileceği teorik dersler şeklinde yürütülecektir. Bu oturumlar, konunun anlaşılması için gerekli kuramsal temeli oluşturmayı amaçlamaktadır. Üçüncü oturumdan itibaren ise öğrenciler ders sürecinde aktif bir rol üstlenecektir. Her öğrenci ya da öğrenci grubu, ders planında yer alan temalardan birini seçerek, belirlenen okumalar ve ek araştırmalar doğrultusunda bir sunum hazırlayacaktır. Sunumların ardından, konunun daha derinlikli biçimde anlaşılmasını ve farklı bakış açılarının tartışılmasını sağlamak amacıyla kolektif tartışmalar gerçekleştirilecektir. Öğrenci sunumları, katılımcıların analiz ve sentez yapabilme kapasitelerini geliştirmelerinin yanı sıra sözlü ifade becerilerini güçlendirmeyi de hedeflemektedir. Öğretim elemanı ise moderatör rolünü üstlenerek gerekli durumlarda açıklamalar ve ek bilgiler sunacaktır. Tartışmalar ayrıca güncel ve somut örneklerin analiziyle zenginleştirilecek; böylece teorik kavramlarla çağdaş toplumsal meseleler arasında bağ kurulması sağlanacaktır. |
| Kaynaklar |
Aristotle. Nicomachean Ethics. Boltanski, Luc, and Ève Chiapello. The New Spirit of Capitalism. London: Verso, 2005. Bourdieu, Pierre. La Noblesse d’État: Grandes écoles et esprit de corps. Paris: Minuit, 1989. Bourdieu, Pierre, and Jean-Claude Passeron. Les Héritiers: Les étudiants et la culture. Paris: Minuit, 1964. Bourdieu, Pierre, and Jean-Claude Passeron. La Reproduction: Éléments pour une théorie du système d’enseignement. Paris: Minuit, 1970. Dubet, François. Les Places et les Chances: Repenser la justice sociale. Paris: Seuil, 2010. Duru-Bellat, Marie. Le Mérite contre la justice. Paris: Presses de Sciences Po, 2009. Fraser, Nancy. Fortunes of Feminism: From State-Managed Capitalism to Neoliberal Crisis. London: Verso, 2013. Hobbes, Thomas. Leviathan. 1651. Littler, Jo. Against Meritocracy: Culture, Power and Myths of Mobility. London: Routledge, 2018. Locke, John. Two Treatises of Government. 1689. Marx, Karl. Critique of the Gotha Programme. 1875. Marx, Karl. Capital: A Critique of Political Economy, Volume I. 1867. Nozick, Robert. Anarchy, State, and Utopia. New York: Basic Books, 1974. Plato. Republic. Rawls, John. A Theory of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971. Rousseau, Jean-Jacques. Du contrat social. 1762. Sandel, Michael J. The Tyranny of Merit: What’s Become of the Common Good? New York: Farrar, Straus and Giroux, 2020. Young, Michael. The Rise of the Meritocracy. London: Thames and Hudson, 1958. |
Teori Konu Başlıkları
| Hafta | Konu Başlıkları |
|---|---|
| 1 | Giriş |
| 2 | Adalet: Antik Felsefeden Toplum Sözleşmesi Kuramlarına |
| 3 | John Rawls ve Robert Nozick: Dağıtıcı Adaletin İki Yaklaşımı |
| 4 | Marksizm ve Adalet: Nasıl Bir İlişki? |
| 5 | Kapitalizm ve Adalet (Fırsat Eşitliği, Konum Eşitliği – François Dubet) |
| 6 | Kapitalizmin Üç Ruhunun Üç Adalet İlkesi (Luc Boltanski ve Ève Chiapello) |
| 7 | Meritokrasinin Ortaya Çıkışı (Michael Young) |
| 8 | Meritokrasinin Mitleri (Jo Litter) |
| 9 | Okul ve Meritokrasi (Pierre Bourdieu, Marie-Duru Bellat) |
| 10 | Neoliberal Meritokrasi |
| 11 | Popülizm ve Meritokrasinin Krizi |
| 12 | Göç, Meritokrasi ve Irkçılık |
| 13 | Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Meritokrasi |
| 14 | Genel Tartışma |
Uygulama Konu Başlıkları
| Hafta | Konu Başlıkları |
|---|
Başarı Notuna Etki Oranları
| Sayı | Katkı Payı | |
|---|---|---|
| Yarıyıl içi çalışmaların başarı notuna katkısı | 1 | 40 |
| Yarıyıl sonu çalışmaların başarı notuna katkısı | 1 | 60 |
| Toplam | 2 | 100 |
Yarıyıl İçi Çalışmaları
| Sayı | Katkı Payı | |
|---|---|---|
| Ödevler | 0 | 0 |
| Sunum | 1 | 40 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 |
| Proje | 0 | 0 |
| Laboratuar | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 2 | 60 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 0 | 0 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 |
| Seminer | 0 | 0 |
| Diğer | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 |
| Toplam | 3 | 100 |
| Numara | Program Yeterlilikleri | Puan | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ||
| 1 | Öğrenci temel sosyolojik kuramlara eleştirel bakış geliştirebilecektir. | X | ||||
| 2 | Öğrenci sosyoloji alanındaki kuramsal ve ampirik birikime katkıda bulunabilecek donanıma sahip olacaktır. | X | ||||
| 3 | Öğrenci farklı toplumsal sorunsallara farklı araştırma tekniklerini uygulama yetisine sahip olacaktır. | X | ||||
| 4 | Öğrenci ampirik çalışma, yöntem ve tekniklerine eleştirel bakış geliştirerek farklı yöntemler bulunmasına katkıda bulunabilecektir. | X | ||||
| 5 | Öğrenci temel sosyolojik kuramlara eleştirel bakış geliştirebilecektir. | X | ||||
| 6 | Öğrenci sosyolojik araştırmanın etik sorunlarını düşünme ve çareler üretme kapasitesini geliştirecektir. | X | ||||
| 7 | Öğrenci araştırma amaçları ile araştırma tasarımı arasındaki ilişkiyi bilir, araştırma sorusuna dayalı olarak araştırma önerisini geliştirebilir. | X | ||||
| 8 | Öğrenci araştırma verilerini değerlendirmeyi ve sonuçlarını yazmayı bilecek, araştırma sonuçlarından kuramsal ve makro çıkarımlar yapma yetisine sahip olacaktır. | X | ||||
| 9 | Öğrenci niceliksel verilerden yola çıkarak niteliksel düşünme kapasitesine sahip olacaktır. | X | ||||
| 10 | Öğrenci sosyolojinin çeşitli alt alanlarına ait temel kavramlarla bilgi üretme kapasitesi edinecektir. | X | ||||
| 11 | Öğrenci sosyolojik kuramları gündelik yaşam pratikleriyle ilişkilendirme ve analiz etme yetisi edinecektir. | X | ||||
| Etkinlikler | Sayı | Süre | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Çalışma Süresi | 14 | 3 | 42 |
| Ödevler | 0 | 0 | 0 |
| Sunum | 1 | 20 | 20 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 | 0 |
| Proje | 0 | 0 | 0 |
| Laboratuar | 0 | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 | 0 |
| Yarıyıl Sonu Sınavı (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 | 0 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 1 | 42 | 42 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 0 | 0 | 0 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 | 0 |
| Seminer | 0 | 0 | 0 |
| Diğer | 0 | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Ts Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Toplam İş Yükü | 146 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 | 5.84 | ||
| Dersin AKTS Kredisi | 6 | ||