Mukayeseli Hukukta Sözleşme Kuruluşu ve Elektronik Ticaret
karaman.tuba@gmail.com
İçerik
Dersin Amacı
Ders, sözleşmelerin farklı hukuk sistemlerinde nasıl kurulduğunu ve hangi durumlarda sakatlandığını karşılaştırmalı olarak inceler. Kıta Avrupası hukuku (Türk, İsviçre ve Alman hukuku) ile common law (İngiliz, Singapur ve ABD hukuku) karşılaştırılır. Dersin temel sorusu şudur: İnsanlar için geliştirilmiş sözleşme hukuku kuralları, bilgisayarlar, alım-satım algoritmaları ve yapay zekâ ajanları tarafından kurulan sözleşmelerde de işler mi?
Dersin İçeriği
1) Sözleşmenin kuruluşu ve hata: irade, beyan ve güven teorileri; objektif teori; algoritmik ve yapay zekâ ile kurulan sözleşmelerde hata (Quoine v B2C2).
2) Dijital varlıklar: kripto varlıklar üzerinde mülkiyet; kripto varlıkların hataen veya hukuka aykırı olarak devri halinde iade talebinin hukuki dayanağı (ByBit; İsviçre, İngiliz, ABD ve Türk hukuku).
3) Elektronik ticaret ve tüketicinin korunması: AB hukuku ve 6502 sayılı TKHK uyarınca mesafeli sözleşmeler; standart sözleşme şartları ve lisans sözleşmeleri; kişiselleştirilmiş fiyatlama; karanlık örüntüler (dark patterns); platformların sorumluluğu.
Dersin Öğrenme Çıktıları
Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenci:
1. Sözleşmenin kuruluşuna ilişkin temel teorileri açıklar ve Kıta Avrupası hukuku ile common law'daki uygulamalarını karşılaştırır;
2. Hataya ilişkin kuralları otomatik sistemler ve yapay zekâ ile kurulan sözleşmelere uygular;
3. Kripto varlıkların mülkiyete konu olup olamayacağını ve bunun iade talebine etkisini tartışır;
4. AB ve Türk hukukunda çevrim içi ve mesafeli sözleşmelere ilişkin temel tüketici kurallarını açıklar;
5. Önemli bir mahkeme kararını ayrıntılı olarak analiz eder; kısa bir karşılaştırmalı hukuk çalışması yazar ve sunar.
Öğretim Yöntemleri
Anlatım, sınıf içi tartışma, mahkeme kararı analizi (vaka incelemesi), öğrenci sunumları ve yazılı ödev. Ders İngilizce olarak ve tartışma usulüyle yürütülür; öğrencilerin her derse ilgili okumaları yaparak gelmesi beklenir.
Değerlendirme: Yarıyıl içi notu (%40) öğrencinin sınıfta sunduğu ve final sınavı günü yazılı olarak teslim ettiği dönem çalışmasına dayanır; derse katılım ve katkı, öğretim üyesinin kanaati olarak yarıyıl içi notuna yansır. Yazılı final sınavı başarı notunun %60'ını oluşturur.
Yapay zekâ araçları; fikir araştırması, metni anlama, ödevi planlama ve dil düzeltme amacıyla, kullanım ödevin sonunda beyan edilmek kaydıyla kullanılabilir.
Kaynaklar
Zorunlu okumalar:
1. Maarten Herbosch, “Contracting with Artificial Intelligence: A Comparative Analysis of the Intent to Contract” (2023) 87(4) RabelsZ 672–706.
2. Tan Cheng-Han, “COVID-19, Agentic AI and Contract Formation” (2026) 13 The Chinese Journal of Comparative Law 1–17.
3. Nils Jansen / Reinhard Zimmermann, “Contract Formation and Mistake in European Contract Law: A Genetic Comparison of Transnational Model Rules” (2011) 31(4) Oxford Journal of Legal Studies 625–662.
4. Quoine Pte Ltd v B2C2 Ltd [2020] SGCA(I) 02; Lokman Hakim Bin Mohamed Rafi, “Do Algorithms Dream of Mistaken Contracts?” (2021) 1 Singapore Law Journal (Lexicon) 110.
5. ByBit Fintech Ltd v Ho Kai Xin and others [2023] SGHC 199.
6. Mirjam Eggen / Dominic Wyss, “Switzerland”, in Eggen / Jeng / Omlor (eds), Control and Ownership of Digital Assets: A Comparative Law Survey (Mohr Siebeck 2026) 159–176.
7. May Fong Cheong / Mimi Zou, “Resolving Wrongs in Algorithmic Contracting: Applications of the Doctrines of Unconscionability” (2025) 48(4) UNSW Law Journal 1399–1426.
8. Oren Bar-Gill / Florencia Marotta-Wurgler, “Price Discrimination by LLMs”, in Spiecker gen. Döhmann / Bechtold (eds), Law, Behavior, and Decision – Festschrift für Christoph Engel (Nomos 2026) 541–560.
9. Florencia Marotta-Wurgler, “What We’ve Learned From Software License Agreements: A Response to Comments” (2015) 12(1) Jerusalem Review of Legal Studies 171–182.
Yardımcı kaynak: Necip Kocayusufpaşaoğlu, Güven Nazariyesi Karşısında Borç Sözleşmelerinde Hata Kavramı (İstanbul 1968).
Mevzuat: 6098 sayılı TBK; 6502 sayılı TKHK ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği (2014); 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun; 2011/83/AB ve 2000/31/AT sayılı Direktifler; (AB) 2024/2853 sayılı Ürün Sorumluluğu Direktifi.
Konu Başlıkları
| Hafta | Konu Başlıkları |
|---|---|
| 1 | Giriş: yapay zekâ ile sözleşme kurulması; insan müdahalesi olmadan sözleşme kurma iradesi |
| 2 | Algoritmik işlemlerde hata: Quoine v B2C2; Kıta Avrupası hukuku ve Türk hukuku ile karşılaştırma |
| 3 | 30 Eylül: ders yapılmadı (iptal edildi) |
| 4 | Beyan, irade ve hata: irade, beyan ve objektif teori; falsa demonstratio; beyan hatası ve saik hatası (Hartog, Digilandmall, Smith v Hughes) |
| 5 | Sözleşmenin kuruluşu ve güven teorisi; dijital varlıklar üzerinde mülkiyet ve kripto varlıkların iadesi talebinin hukuki dayanağı (ByBit, İsviçre SchKG 242a, İngiliz, ABD ve Türk hukuku) |
| 6 | Elektronik ticaret ve mesafeli sözleşmeler (1): bilgilendirme yükümlülükleri, sipariş butonu, cayma hakkı, kalıcı veri saklayıcısı; standart sözleşme şartları; 6502 sayılı TKHK, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, 6563 sayılı Kanun, 2011/83/AB Direktifi |
| 7 | Elektronik ticaret ve mesafeli sözleşmeler (2): ABAD ve Türk mahkemelerinin önemli kararlarının analizi (30 Ekim) |
| 8 | 4 Kasım: konu daha sonra duyurulacak |
| 9 | Konuk ders – Prof. Blake Klinker (1): Kıta Avrupası hukukçuları için ABD hukuk sistemi; ABD hukukunda hata; kişiselleştirilmiş fiyatlama ve karanlık örüntüler |
| 10 | Konuk ders – Prof. Blake Klinker (2): sosyal medya platformlarına karşı ABD jüri davası (sonsuz kaydırma); Section 230; cezai tazminat; AB Ürün Sorumluluğu Direktifi (2024/2853) ve Türk hukuku ile karşılaştırma |
| 11 | 25 Kasım: ders yok |
| 12 | Öğrenci sunumları (1) |
| 13 | Öğrenci sunumları (2) |
| 14 | Öğrenci sunumları (3) ve dersin değerlendirilmesi |
Değerlendirme Sistemi
| Etkinlikler | Sayı | Katkı Payı |
|---|---|---|
| Yarıyıl içi çalışmaların başarı notuna katkısı | 1 | 40 |
| Yarıyıl sonu çalışmaların başarı notuna katkısı | 1 | 60 |
| Toplam | 2 | 100 |
| Etkinlikler | Sayı | Katkı Payı |
|---|---|---|
| Ödevler | 0 | 0 |
| Sunum | 0 | 0 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 |
| Proje | 0 | 0 |
| Laboratuar | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 1 | 100 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 0 | 0 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 |
| Seminer | 0 | 0 |
| Diğer | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 |
| Toplam | 1 | 100 |
Yeterlilik İlişkisi
| Numara | Program Yeterlilikleri | Puan | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ||
| 1 | - Özel hukuk alanında temel hukuk kurallarına ve hukuk metodolojisine yönelik yeterli teorik bilgiye sahip olma, | X | ||||
| 2 | -Hukuki sorunları tespit ve teşhis edebilme, | X | ||||
| 3 | -Tespit edilen hukuki sorunlara çözüm üretebilmek için hukuki yorum yöntemlerini etkin şekilde kullanabilme, çözüm odaklı analiz ve sentez yapabilme, strateji geliştirebilme, | X | ||||
| 4 | -Hukuki sorunlar üzerine araştırma yapabilme ve düşünce geliştirme yeterliliğine sahip olma, | X | ||||
| 5 | -Karmaşık hukuki sorunları çözmek için bireysel olarak ya da ekip üyesi olarak sorumluluk alabilme, | X | ||||
| 6 | -Eleştirel bakış açısı ile hukuki sorunları mevcut olan ve olması gereken hukuk bakımından ayrı ayrı değerlendirebilme, | X | ||||
| 7 | -Özel hukuk alanındaki teknik hukuk bilgisini gerek Türkçe gerek Fransızca ya da İngilizce olarak sözlü ya da yazılı şekilde kullanabilme, belirli bir hukuki meseleye ilişkin kişisel görüş ve değerlendirmesini sözlü ya da yazılı olarak ikna edici şekilde anlatabilme, | X | ||||
| 8 | -Hukuk literatürünü ulusal ve uluslararası düzeyde takip edebilme, teknik hukuk bilgisini sürekli olarak geliştirme ve güncelleme, bu amaç doğrultusunda bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanabilme, | X | ||||
| 9 | -Çeşitli hukuk sistemleri arasında mukayeseli şekilde inceleme ve araştırma yapabilme, | X | ||||
| 10 | -Özel hukuk alanında belirli bir hukuki sorun hakkında bilimsel araştırma yapabilmek için akademik çalışma yöntemlerine hâkim olma. | X | ||||
AKTS - İş Yükü Tablosu
| Etkinlikler | Sayı | Süre | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Çalışma Süresi | 14 | 6 | 84 |
| Ödevler | 0 | 0 | 0 |
| Sunum | 0 | 0 | 0 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 | 0 |
| Proje | 0 | 0 | 0 |
| Laboratuar | 0 | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 | 0 |
| Yarıyıl Sonu Sınavı (Hazırlık Süresi Dahil) | 1 | 38 | 38 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 1 | 100 | 100 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 0 | 0 | 0 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 | 0 |
| Seminer | 0 | 0 | 0 |
| Diğer | 0 | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Ts Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Toplam İş Yükü | 250 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 | 10.00 | ||
| Dersin AKTS Kredisi | 10 | ||