Yöneylem Araştırması

İçerik

Dersin Amacı

Bu ders, işletme lisans öğrencilerine nicel düşünme ve karar verme yetkinliği kazandırmayı, hazır modelleri ezberlemekten çok modelleme sürecini Excel üzerinden öğretmeyi hedefler. Öğrenciler, karar değişkeni-amaç fonksiyonu-kısıtlar çerçevesinde doğrusal programlama (LP) modelleri kurar, Excel Solver ile çözer ve duyarlılık analizleri yapar. Ders, ağ modelleri (örn. en kısa yol, taşıma–atama) ve özel amaçlı algoritmaların pratikliğini tanıtır, 0-1 ve tamsayılı karar gerektiren sermaye bütçeleme gibi uygulamalara giriş yapar. Ayrıca doğrusal olmayan ilişkilerin nasıl tanınacağına dair temel farkındalık kazandırılır. Son olarak, iyi bir modelin basitlik-karmaşıklık dengesi ve doğrulama ilkeleri sistematik biçimde ele alınır. Böylece öğrenciler, gerçekçi iş problemlerini uygun veriyle soyutlayıp çözülebilir modellere dönüştürme, sonuçları test etme ve yönetici diliyle iletişim kurma yetkinliği kazanır.

Dersin İçeriği

Ders, elektronik tablo tabanlı eniyilemenin ortak bileşenleri olan karar değişkenleri, amaç ve kısıtların sistematik biçimde tanıtılmasıyla başlar; bu kavramların Excel’deki karşılıkları üzerinden model kurma - çözme adımları gösterilir. Öğrenciler, Excel Çözücü ile doğrusal eniyileme modellerini kurup çözer; uygulamalar işgücü çizelgelemeden envantere, reklam mecrası seçiminden nakit yönetimi, araç rotalama ve rafineri harmanlamaya uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar. Çözüm sonuçlarının duyarlık analizi için Çözücü çıktıları ve SolverTable kullanımı vurgulanır; özellikle tamsayılı modellerde ayarların çözüm kalitesi üzerindeki etkisi örneklenir. Ağ modelleri kapsamında en kısa yol, taşıma ve atama gibi problemler ele alınır. En kısa yolun bir ağ akış modelinin özel hali olduğu ve akış denge kısıtları yazılarak çözüldüğü gösterilir. Tamsayılı eniyileme başlığı altında yatırım seçimi gibi problemler 0-1 değişkenlerle modellenir, tamsayılı eniyileme ile LP gevşetmesi ilişkisi tartışılır. Doğrusal olmayan eniyileme bölümünde fiyat-talep ilişkisi kurularak gelir en çoklaması, en küçük kareler yöntemi ile eğri uydurma ve portföy risk-getiri modelleri gösterilir. Yerel-küresel en iyi ayrımı ve Çözücü’nün çok sayıda başlama noktası ile çalıştırılmasının mantığı ele alınır. Derste genel yaklaşım, modelleme sürecine odaklı düşünme ve çıktıları yönetsel dille ifade edebilme yetkinliklerini geliştirmeye yöneliktir.

Dersin Öğrenme Çıktıları

Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenci:
1. Eniyileme problemlerinin temel unsurlarını (karar değişkenleri, amaç fonksiyonu, kısıtlar) açıklar ve bir işletme problemini bu çerçevede doğrusal programlama (LP) modeli olarak formüle eder.
2. E-tabloda karar değişkeni hücreleri, amaç hücresi ve kısıtların hücresel karşılıklarını kurar; Excel’in Solver eklentisiyle LP modellerini çözer ve sonuçları yorumlar.
3. Bağlayıcı - bağlayıcı olmayan kısıtları ayırt eder; Çözücünün Duyarlık Raporu ve SolverTable çıktılarıyla parametre değişimlerinin en iyi çözüme etkisini değerlendirir.
4. Taşıma - atama - en kısa yol gibi problemleri ağ akışı çerçevesinde kurar ve ağ gösteriminin modellemeyi/çözümü kolaylaştırdığını tartışır.
5. 0-1 ve tamsayılı değişkenlerle seçim türü problemleri modelleyip Çözücü’de çözer; Tamsayılı Eniyileme ayarının optimal çözüme etkisini değerlendirir.
6. Doğrusal olmayan eniyilemede içbükeylik koşullarını kullanarak Çözücü’nün küresel en iyiyi bulmasının garantilendiği durumları belirtir; koşullar sağlanmadığında farklı başlangıç değerleriyle çözüm stratejisini uygular.

Öğretim Yöntemleri

Anlatım + Gösterip Yaptırma, Problem Çözme, Proje Tabanlı Öğrenme, Tartışma ve Beyin Fırtınası, İşbirliğine Dayalı Öğrenme, Vaka Analizi, E-öğrenme / Özyönetimli Öğrenme.

Kaynaklar

1. Winston, W. L., & Albright, S. C. (2018). Practical management science (6th ed.). Cengage Learning.
2. Ragsdale, C. T. (2021). Spreadsheet modeling & decision analysis: A practical introduction to business analytics (9th ed.). Cengage Learning.
3. Singla, V. (2021). Operations research using Excel: A case study approach. CRC Press.

Konu Başlıkları

Değerlendirme Sistemi

Yeterlilik İlişkisi

AKTS - İş Yükü Tablosu