Bu dersin amacı, doktora öğrencilerinin sosyolojik araştırma sürecine ilişkin kuramsal, epistemolojik ve yöntemsel bilgi ve becerilerini geliştirmek ve bağımsız bir bilimsel araştırma tasarlamalarını sağlamaktır. Ders kapsamında öğrencilerin araştırma problemlerini oluşturma, araştırma soruları ve hipotezler geliştirme, kuramsal ve kavramsal çerçeve oluşturma, uygun araştırma yöntemlerini belirleme ve araştırma süreçlerini planlama becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca öğrencilerin bilimsel çalışmaları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmeleri, araştırmacının konumu ve araştırma etiği üzerine düşünmeleri ve kendi araştırmalarına yönelik düşünümsel bir yaklaşım geliştirmeleri amaçlanmaktadır. Dersin temel hedefi, öğrencilerin doktora tez çalışmalarına temel oluşturacak tutarlı, uygulanabilir ve bilimsel açıdan anlamlı bir araştırma önerisi hazırlamalarına katkıda bulunmaktır.
Bu ders, doktora düzeyinde sosyolojik araştırmanın kuramsal, epistemolojik ve yöntemsel temellerini ele almaktadır. Araştırma probleminin oluşturulması, araştırma sorularının ve hipotezlerin geliştirilmesi, kuramsal ve kavramsal çerçevenin yapılandırılması, nitel ve nicel araştırma yaklaşımlarının değerlendirilmesi, saha araştırması, veri toplama ve analiz süreçleri dersin temel konularını oluşturmaktadır. Araştırmacının konumu, düşünümsellik ve araştırma etiği üzerinde durulmaktadır. Öğrencilerin önceki araştırma deneyimlerini değerlendirmeleri, bilimsel eserleri eleştirel biçimde incelemeleri ve kendi araştırma konularını geliştirmeleri yoluyla doktora tez önerilerinin hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler:
Sosyolojik araştırmanın epistemolojik ve yöntemsel temellerini eleştirel biçimde değerlendirebilir.
Sosyolojik açıdan anlamlı bir araştırma problemi oluşturabilir, araştırma soruları ve hipotezler geliştirebilir.
Araştırma konusuna uygun kuramsal ve kavramsal çerçeveyi oluşturabilir.
Nitel ve nicel araştırma yaklaşımlarını karşılaştırarak araştırma problemine uygun yöntemsel tercihler yapabilir.
Araştırma sürecinde etik ilkeleri, araştırmacının konumunu ve düşünümselliğin önemini değerlendirebilir.
Veri toplama ve analiz süreçlerini planlayabilir, araştırma verilerini sosyolojik bir bakış açısıyla yorumlayabilir.
Bilimsel çalışmaları eleştirel biçimde inceleyebilir ve araştırma sonuçlarını akademik ortamda tartışabilir.
Doktora tezine temel oluşturabilecek bir araştırma önerisi hazırlayabilir ve sunabilir.
Anlatım, seminer, yönlendirilmiş okuma, metin çözümlemesi, eleştirel tartışma, örnek olay incelemesi, bireysel ve grup çalışmaları, araştırma tasarımı uygulamaları, öğrenci sunumları, akran değerlendirmesi, yöntemsel uygulamalar ve bireysel akademik danışmanlık.
Temel Kaynaklar
Gauthier, Benoît (der.) (2009). Recherche sociale : De la problématique à la collecte des données. Presses de l'Université du Québec.
N'Da, Paul (2015). Recherche et méthodologie en sciences sociales et humaines. L'Harmattan.
Yardımcı Kaynaklar
Becker, Howard S. (2002). Les ficelles du métier : Comment conduire sa recherche en sciences sociales. La Découverte.
Bourdieu, Pierre, Jean-Claude Chamboredon ve Jean-Claude Passeron (1968). Le métier de sociologue. Mouton.
Kaufmann, Jean-Claude (2008). L'entretien compréhensif. Armand Colin.
Loubet del Bayle, Jean-Louis (2000). Initiation aux méthodes des sciences sociales. L'Harmattan.
Laurens, Sylvain ve Frédéric Neyrat (der.) (2010). Enquêter : de quel droit ? Menaces sur l'enquête en sciences sociales. Éditions du Croquant.
Ek Kaynaklar: Öğrencilerin araştırma alanlarına ve doktora tez konularına göre belirlenen bilimsel makaleler, kitaplar, tezler ve yöntemsel çalışmalar.
| Hafta | Konu Başlıkları |
|---|---|
| 1 | Sosyolojik Bilginin Üretimi: Epistemolojik Yaklaşımlar ve Bilimsel Araştırmanın Özgünlüğü |
| 2 | Araştırma Nesnesinin İnşası: Epistemolojik Kopuş ve Sosyolojik Problematik |
| 3 | Araştırmacı Kimliği, Konumsallık ve Düşünümsellik (Réflexivité) |
| 4 | Araştırma Etiği, Güç İlişkileri ve Araştırmacının Sorumluluğu |
| 5 | Araştırma Paradigmaları, Yöntemsel Tercihler ve Bilimsel Geçerlilik |
| 6 | Araştırmacının Konumu ile Bilgi Üretimi Arasındaki İlişki |
| 7 | Araştırmada Kuramsal ve Yöntemsel Tutarlılık: Sınırlılıklar ve Alternatif Yaklaşımlar |
| 8 | Doktora Araştırmasında Özgünlük, Literatürde Konumlanma ve Kuramsal Katkı |
| 9 | Araştırma Probleminin Derinleştirilmesi: Kavramlar, Hipotezler ve Araştırma Stratejileri |
| 10 | Araştırma Tasarımının Eleştirel Değerlendirilmesi: Uygulanabilirlik, Sınırlılıklar ve Yöntemsel Gerekçelendirme |
| 11 | Saha Araştırmasında Araştırmacı–Araştırılan İlişkisi: Alana Erişim, Güven, Mesafe ve Güç Asimetrileri |
| 12 | Verilerin İnşası ve Yorumlanması: Söylem Analizi, Kategorileştirme ve Düşünümsel Analiz |
| 13 | Bilimsel Eserlerin Eleştirel Okunması: Epistemolojik Tercihler, Araştırma Stratejileri ve Bilimsel Katkı |
| 14 | Bilimsel Bilginin İnşası, Akademik Yazım, Yayın Etiği ve Araştırmanın Toplumsal Sorumluluğu |
| Hafta | Konu Başlıkları |
|---|---|
| 1 | Araştırmacı Olarak Kendi Akademik Güzergâhını ve Bilimsel Konumunu Değerlendirme |
| 2 | Gündelik Bir Toplumsal Sorunun Sosyolojik Araştırma Problemine Dönüştürülmesi |
| 3 | Araştırmacının Toplumsal Konumunun ve Önyargılarının Araştırma Sürecine Etkilerinin Analizi |
| 4 | Etik İkilemler, Bilgilendirilmiş Onam ve Araştırmacı–Katılımcı İlişkisine Yönelik Vaka Analizleri |
| 5 | Seçilmiş Sosyolojik Araştırmaların Epistemolojik ve Yöntemsel Açıdan Karşılaştırılması |
| 6 | Yüksek Lisans Tezlerinin Epistemolojik, Kuramsal ve Yöntemsel Açıdan Eleştirel Değerlendirilmesi |
| 7 | Yüksek Lisans Tezlerinin Eleştirel Değerlendirilmesi II ve Araştırma Deneyimlerinin Tartışılması |
| 8 | Doktora Araştırma Konusunun Belirlenmesi ve Literatürdeki Tartışmalarla İlişkilendirilmesi |
| 9 | Bireysel Doktora Araştırma Konularının Sunulması ve Eleştirel Tartışma I |
| 10 | Bireysel Doktora Araştırma Konularının Sunulması ve Eleştirel Tartışma II |
| 11 | Saha Deneyimleri, Araştırmacı Günlüğü ve Etik-Yöntemsel Sorunlar Üzerine Uygulama |
| 12 | Seçilmiş Araştırma Verilerinin Çözümlenmesi ve Farklı Yorumlama Stratejilerinin Karşılaştırılması |
| 13 | Seçilmiş Bilimsel Eserlerin Eleştirel Sunumu ve Doktora Araştırmalarıyla İlişkilendirilmesi I |
| 14 | Seçilmiş Bilimsel Eserlerin Eleştirel Sunumu II ve Doktora Araştırma Önerilerinin Değerlendirilmesi |
| Etkinlikler | Sayı | Katkı Payı |
|---|---|---|
| Yarıyıl içi çalışmaların başarı notuna katkısı | 4 | 50 |
| Yarıyıl sonu çalışmaların başarı notuna katkısı | 1 | 50 |
| Toplam | 5 | 100 |
| Etkinlikler | Sayı | Katkı Payı |
|---|---|---|
| Ödevler | 1 | 10 |
| Sunum | 2 | 20 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 0 | 0 |
| Proje | 1 | 10 |
| Laboratuar | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 0 | 0 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 0 | 0 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 |
| Seminer | 1 | 10 |
| Diğer | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 |
| Toplam | 5 | 50 |
| Etkinlikler | Sayı | Süre | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Çalışma Süresi | 14 | 4 | 56 |
| Ödevler | 2 | 6 | 12 |
| Sunum | 4 | 1 | 4 |
| Arasınavlar (Hazırlık Süresi Dahil) | 1 | 4 | 4 |
| Proje | 1 | 16 | 16 |
| Laboratuar | 0 | 0 | 0 |
| Diğer Uygulamalar | 0 | 0 | 0 |
| Yarıyıl Sonu Sınavı (Hazırlık Süresi Dahil) | 1 | 12 | 12 |
| Kısa Sınavlar | 0 | 0 | 0 |
| Dönem Ödevi / Projesi | 1 | 10 | 10 |
| Portfolyo Çalışmaları | 0 | 0 | 0 |
| Raporlar | 0 | 0 | 0 |
| Öğrenme Günlükleri | 14 | 2 | 28 |
| Bitirme Tezi/Projesi | 0 | 0 | 0 |
| Seminer | 1 | 3 | 3 |
| Diğer | 0 | 0 | 0 |
| Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Ts Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Yıl Sonu | 0 | 0 | 0 |
| Hazırlık Bütünleme | 0 | 0 | 0 |
| Toplam İş Yükü | 187 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 | 7.48 | ||
| Dersin AKTS Kredisi | 7 | ||